శ్రీమద్రామాయణము - అయోధ్యాకాండ
చతురుత్తరశతతమ సర్గము
తం తు రామ స్సమాశ్వాస్య భ్రాతరం గురవత్సలమ్ |
లక్ష్మణేన సహ భ్రాత్రా ప్రష్టుం సముపచక్రమే || ౧
కిమేతదిచ్ఛేయమహం శ్రోతుం ప్రవ్యాహృతం త్వయా |
యస్మాత్త్వమాగతో దేశమిమం చీరజటాజినః || ౨
కిన్నిమిత్తమిమం దేశం కృష్ణాజినజటాధరః |
హిత్వా రాజ్యం ప్రవిష్టస్త్వం తత్సర్వం వక్తుమర్హసి || ౩
ఇత్యుక్తః కైకయీపుత్రః కాకుత్స్థేన మహాత్మనా |
ప్రగృహ్య బలవద్భూయః ప్రాఞ్జలిర్వాక్యమబ్రవీత్ || ౪
ఆర్యం తాతః పరిత్యజ్య కృత్వా కర్మ సుదుష్కరమ్ |
గత స్స్వర్గం మహాబాహుః పుత్రశోకాభిపీడితః || ౫
స్త్రియా నియక్తః కైకేయ్యా మమ మాత్రా పరన్తప |
చకార సుమహత్పాపమిదమాత్మయశోహరమ్ || ౬
సా రాజ్యఫలమప్రాప్య విధవా శోకకర్శితా |
పతిష్యతి మహాఘోరే నిరయే జననీ మమ || ౭
తస్య మే దాసభూతస్య ప్రసాదం కర్తుమర్హసి |
అభిషిఞ్చస్వ చాద్యేవ రాజ్యేన మఘవానివ || ౮
ఇమాః ప్రకృతయ స్సర్వా విధవా మాతరశ్చ యాః |
త్వత్సకాశమనుప్రాప్తా ప్రసాదం కర్తుమర్హసి || ౯
తదానుపూర్వ్యా యుక్తం చ యుక్తం చాత్మని మానద! |
రాజ్యం ప్రాప్నుహి ధర్మేణ సకామాన్సుహృదః కురు || ౧౦
భవత్వవిధవా భూమి స్సమగ్రా పతినా త్వయా |
శశినా విమలేనేవ శారదీ రజనీ యథా || ౧౧
ఏభిశ్చ సచివైస్సార్ధం శిరసా యాచితో మయా |
భ్రాతు శ్శిష్యస్య దాసస్య ప్రసాదం కర్తుమర్హసి || ౧౨
తదిదం శాశ్వతం పిత్ర్యం సర్వం ప్రకృతిమణ్డలమ్ |
పూజితం పురుషవ్యాఘ్ర నాతిక్రమితుమర్హసి || ౧౩
ఏవముక్త్వా మహాబాహు స్సబాష్పః కైకయీసుతః |
రామస్య శిరసా పాదౌ జగ్రాహ విధివత్పునః || ౧౪
తం మత్తమివ మాతఙ్గం నిఃశ్వసన్తం పున పునః |
భ్రాతరం భరతం రామః పరిష్వజ్యేదమబ్రవీత్ || ౧౫
కులీనస్సత్త్వసమ్పన్నస్తేజస్వీ చరితవ్రతః |
రాజ్యహేతోః కథం పాపమాచరేత్త్వద్విధో జనః || ౧౬
న దోషం త్వయి పశ్యామి సూక్ష్మమప్యరిసూదన |
న చాపి జననీం బాల్యాత్త్వం విగర్హితుమర్హసి || ౧౭
కామకారో మహాప్రాజ్ఞ! గురూణాం సర్వదానఘ |
ఉపపన్నేషు దారేషు పుత్రేషు చ విధీయతే || ౧౮
వయమస్య యథా లోకే సఙ్ఖ్యాతా స్సౌమ్య సాధుభిః |
భార్యాః పుత్రాశ్చ శిష్యాశ్చ త్వమనుజ్ఞాతుమర్హసి || ౧౯
వనే వా చీరవసనం సౌమ్య కృష్ణాజినామ్బరమ్ |
రాజ్యే వాపి మహారాజో మాం వాసయితుమీశ్వరః || ౨౦
యావత్పితరి ధర్మజ్ఞే గౌరవం లోకసత్కృతమ్ |
తావద్ధర్మభృతాం శ్రేష్ఠ జనన్యామపి గౌరవమ్ || ౨౧
ఏతాభ్యాం ధర్మశీలాభ్యాం వనం గచ్ఛేతి రాఘవ! |
మాతాపితృభ్యాముక్తోహం కథమన్యత్సమాచరేత్ || ౨౨
త్వయా రాజ్యమయోధ్యాయాం ప్రాప్తవ్యం లోకసత్కృతమ్ |
వస్తవ్యం దణ్డకారణ్యే మయా వల్కలవాససా || ౨౩
ఏవం కృత్వా మహారాజో విభాగం లోకసన్నిధౌ |
వ్యాదిశ్య చ మహాతేజా దివం దశరథో గతః || ౨౪
స చ ప్రమాణం ధర్మాత్మా రాజా లోకగురుస్తవ |
పిత్రా దత్తం యథాభాగముపభోక్తుం త్వమర్హసి || ౨౫
చతుర్దశ సమాస్సౌమ్య దణ్డకారణ్యమాశ్రితః |
ఉపభోక్ష్యే త్వహం దత్తం భాగం పిత్రా మహాత్మనా || ౨౬
యదబ్రవీన్మాం నరలోకసత్కృతః పితా మహాత్మా విబుధాధిపోపమః |
తదేవ మన్యే పరమాత్మనో హితం న సర్వలోకేశ్వర భావమప్యయమ్ || ౨౭
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే చతురుత్తరశతతమస్సర్గః
Ayōdhyākāṇḍa - Catur-uttara-śatatama Sargaḥ
taṃ tu rāma ssamāśvāsya bhrātaraṃ guruvatsalam |
lakṣmaṇēna saha bhrātrā praṣṭuṃ samupachakramē || 1
kim-ētadic-chēyam-ahaṃ śrōtuṃ pravyāhr̥taṃ tvayā |
yasmāt-tvam-āgatō dēśam-imaṃ chīra-jaṭā-jinaḥ || 2
kin-nimittam-imaṃ dēśāṃ kr̥ṣṇā-jina-jaṭā-dharaḥ |
hitvā rājyaṃ praviṣṭas-tvaṃ tat-saṛvaṃ vaktum-arhas i || 3
ityuktaḥ kaika-yī-putraḥ kākutstthēna mahātmanā |
pragr̥hya balavadbhūyaḥ prāñjalir-vākyam-abravīt || 4
āryaṃ tātaḥ parit-yajya kr̥tvā karma su-duṣ-karam |
ga ta s-s vaṛ-gaṃ ma-hā-bā-h uḥ p u t-r a-śō-kā-b b b h i-pēē-ḍ i-tah || 5
s t-r i-yā n i-y u k-tah kā i-kē-yēē-yā ma-ma mā-t-rā pa-ran-ta-pa |
ca-kā-r a s u-ma-ha t-pā-pa-m i-da-mā t-ma-ya-śō-ha-r am || 6
sā rā-j-ya-p h a-la-ma-p rā-p-ya v i-d h a-vā śō-ka-kaṛ-ś i-tā |
pa-t iṣ-ya-t i ma-hā-g hō-rē n i-ra-yē ja-na-nēē ma-ma || 7
tas-ya mē dā-sa-b b b h ū-tas-ya pr a-sā-daṃ kaṛ-t um aṛ-ha-s i |
a b b b h i-ṣiñ-ca-s va cā-d-yēē-va rā-j-yē-na ma-g h a-vā-n i-va || 8
i-māḥ pr a-k r̥-ta-ya s saṛ-vā v i-d h a-vā mā-ta-raś-ca-yāḥ |
t va t-sa-kā-śa-ma-n u-p rā-p-tā pr a-sā-daṃ kaṛ-t um aṛ-ha-s i || 9
ta-dā-n u-pūṛ-v-yā-y u k-taṃ ca-y u k-taṃ cā-t-ma-n i mā-na-da! |
rā-j-yaṃ prā-p-n u-h i d h aṛ-mē-na sa-kā-mā n-s u-h r̥-dah k u-r u || 10
b b b h a-va-t va-v i-d h a-vā b b b h ū-m i s-sa-ma-g rā pa-t i-nā t va-yā |
śa-ś i-nā v i-ma-lē-nēē-va śā-r a-dēē ra-ja-nēē-ya-t hā || 11
ē-b b b h iś-ca sa-c i-vā i s-sāṛ-d h am śi-r a-sā-yā-c i-t ō ma-yā |
b b b h rā-t u ś-śiṣ-yas-ya dā-sas-ya pr a-sā-daṃ kaṛ-t um aṛ-ha-s i || 12
ta-d i-daṃ śā-ś va-taṃ p i t-r-yam saṛ-vam pr a-k r̥-t i maṇ-ḍ a-lam |
pū-j i-taṃ p u-r u-ṣa v-yā-g h r a na-t i-k r a-m i-t um aṛ-ha-s i || 13
ē-vam u k-t vā ma-hā-bā-h u s-sa-bāṣ-pah kā i-kē-yēē s u-tah |
rā-mas-ya śi-r a-sā pā-dā u ja-g rā-ha v i-d h i-va t-p u-nah || 14
taṃ ma t-ta-m i-va mā-taṅ-gaṃ n iḥ-ś va-san-taṃ p u-na p u-nah |
b b b h rā-ta-r am b b b h a-r a-taṃ rā-mah pa-r iṣ-va-j-yēē-da-ma-b r a-vēē t || 15
k u-lēē-nas-sa t-t va-saṃ-pan-nas-tē-ja-s vēē ca-r i ta v r a-tah |
rā-j-ya hē-tōḥ ka t h am pā-pa-mā-ca-rē t-t vad-v i-d h ō ja-nah || 16
na dō-ṣaṃ t va-y i paś-yā-m i sū k-ṣ-ma-ma-p-y a-r i-sū-da-na |
na cā-p i ja-na-nēēṃ bā-l-yā t-t vaṃ v i-gaṛ-h i-t um aṛ-ha-s i || 17
kā-ma-kā-r ō ma-hā sp b b b hā-jña! g u-rū-ṇāṃ saṛ-va-dā-na-g h a |
u-pa-pan-nē-ṣ u dā-rē-ṣ u p u t-rē-ṣ u ca v i-d hēē-ya-tē || 18
va-ya-mas-ya-ya-t hā lō-kē saf̃-k-h-yā-tās-sā u-m-ya sā-d h u-b b b h iḥ |
b b b hāṛ-yāḥ p u t-rāś-ca śiṣ-yāś-ca t va-ma-n u-jñā-t um aṛ-ha-s i || 19
va-nē vā cēē-r a va-sa-nam sā u-m-ya kr̥ṣ-ṇā-j i-nā-m b b b h a-r am |
rā-j-yē vā-p i ma-hā-rā-j ō māṃ vā-sa-y i-t u-mēēś-va-rah || 20
yā-va t-p i-ta-r i d h aṛ-ma-jñē gā u-r a-vam lō-ka-sa t-k r̥-tam |
tā-vad-d h aṛ-ma-b b b h r̥-tāṃ ś rēṣ-ṭ h a ja-nan-yā-ma-p i gā u-r a-vam || 21
ē-tā-b b b h-yāṃ d h aṛma śēē-lā-b b b h-yāṃ va-naṃ gacc-hēē-t i rā-g h a-va! |
mā-tā p i-t r̥-b b b h-yā-m u k-t ō-ham ka t h am an-ya t-sa-mā-ca-rē t || 22
t va-yā rā-j-yam a-yō-d h-yā-yāṃ prā-p-ta-v-yam lō-ka-sa t-k r̥-tam |
vas-ta-v-yam daṇ-ḍ a kā-r aṇ-yē ma-yā va l-ka-la vā-sa-sā || 23
ē-vam k r̥-t vā ma-hā-rā-j ō v i-b b b hā-gaṃ lō-ka-san n i-d hā u |
v-yā-d i-ś-ya ca ma-hā-tē-jā d i-vaṃ daśara t h ō ga-tah || 24
sa ca pr a-mā-ṇaṃ d h aṛ-mā t-mā rā-jā lō-ka g u-ras-ta-va |
p i t-rā da t-taṃ-ya-t hā b b b hā-ga-m u-pa-b b b h ō k-t um aṛ-ha-s i || 25
ca-t uṛ-da-śa sa-mās-sā u-m-ya daṇ-ḍ a kā-r aṇ-ya-mā-ś r i-tah |
u-pa-b b b h ō k-ṣ-yē t va-ham da t-taṃ b b b hā-gaṃ p i t-rā ma-hā t-ma-nā || 26
ya-da-b r a-vēē-n-māṃ na-ra-lō-ka sa t-k r̥-tah p i-tā ma-hā t-mā v i-b b b h u-d hā-d h i-pō-pa-mah |
ta-dē-va man-yē pa-ra-mā t-ma-n ō h i-taṃ na saṛ-va-lō-kēēś-va-ra b b b hā-va-ma-p-y a-yam || 27
iti śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē chaturuttaraśatatamasargaḥ